Đảng viên đã kết nạp có phải đi nghĩa vụ quân sự hay không?

1. Đảng viên đã kết nạp rồi có phải đi nghĩa vụ quân sự hay không?

Theo Luật Nghĩa vụ quân sự năm 2015, việc là Đảng viên không phải là căn cứ để được miễn hay tạm hoãn nghĩa vụ quân sự. Tại Điều 4 của Luật quy định: “Nghĩa vụ quân sự là nghĩa vụ vẻ vang của công dân... thực hiện nghĩa vụ quân sự là trách nhiệm của mọi công dân... không phân biệt dân tộc, thành phần xã hội, tín ngưỡng, tôn giáo, trình độ học vấn, nghề nghiệp hay nơi cư trú.”

Như vậy, tư cách Đảng viên chỉ là một thành phần xã hội hoặc thuộc tổ chức chính trị, và không được miễn trừ nghĩa vụ quân sự theo nguyên tắc bình đẳng này. Quan niệm cho rằng Đảng viên được ưu tiên miễn nghĩa vụ là không có cơ sở pháp lý.

Trên thực tế, trở thành Đảng viên còn đồng nghĩa với trách nhiệm cao hơn, đòi hỏi mỗi cá nhân phải tiên phong, gương mẫu trong việc chấp hành pháp luật, bao gồm cả nghĩa vụ quân sự. Việc luật không đưa Đảng viên vào danh sách các đối tượng được miễn gọi nhập ngũ nhằm đảm bảo tính độc lập và khách quan, tránh việc lạm dụng tư cách Đảng viên để né tránh nghĩa vụ công dân.

1.1. Các trường hợp được miễn gọi nhập ngũ 

Theo Khoản 2, Điều 41 Luật Nghĩa vụ quân sự 2015, các trường hợp được miễn gọi nhập ngũ vĩnh viễn là rất hạn chế và chỉ áp dụng đối với những công dân có hoàn cảnh đặc biệt, liên quan trực tiếp đến những thân nhân đã cống hiến hoặc hy sinh cho Tổ quốc.

Danh sách này phản ánh chính sách “đền ơn đáp nghĩa” của Nhà nước, tập trung vào sự hy sinh của gia đình trong quá khứ, thay vì dựa vào tư cách hay địa vị hiện tại của công dân. Cụ thể, các đối tượng được miễn gọi nhập ngũ bao gồm:

• Con của liệt sĩ, con của thương binh hạng một.

• Anh hoặc em trai của liệt sĩ.

• Con của thương binh hạng hai; con của bệnh binh có mức suy giảm khả năng lao động từ 81% trở lên.

• Con của người nhiễm chất độc da cam với mức suy giảm khả năng lao động từ 81% trở lên.

• Người làm công tác cơ yếu, không phải là quân nhân trong Quân đội hoặc Công an nhân dân.

Như vậy, tư cách Đảng viên hoàn toàn không nằm trong danh sách các đối tượng được miễn nghĩa vụ quân sự, khẳng định nguyên tắc bình đẳng trong thực hiện nghĩa vụ công dân.

1.2. Các trường hợp được tạm hoãn nghĩa vụ quân sự 

Nếu công dân không thuộc diện được miễn nghĩa vụ quân sự, pháp luật vẫn cho phép tạm hoãn gọi nhập ngũ trong những trường hợp đặc biệt, được quy định tại Khoản 1, Điều 41 Luật Nghĩa vụ quân sự 2015. Các lý do tạm hoãn mang tính khách quan, cần được cơ quan có thẩm quyền xác minh và chứng thực rõ ràng.

Cụ thể, các trường hợp được tạm hoãn gọi nhập ngũ bao gồm:

• Chưa đủ sức khỏe phục vụ tại ngũ theo kết luận của Hội đồng khám sức khỏe.

• Lao động duy nhất trong gia đình phải trực tiếp nuôi dưỡng thân nhân không còn khả năng lao động hoặc chưa đến tuổi lao động; hoặc gia đình bị thiệt hại nặng về người và tài sản do tai nạn, thiên tai, dịch bệnh nguy hiểm gây ra, được Ủy ban nhân dân cấp xã xác nhận.

• Con của bệnh binh hoặc người nhiễm chất độc da cam với mức suy giảm khả năng lao động từ 61% đến 80%.

• Học sinh, sinh viên đang theo học tại cơ sở giáo dục phổ thông, hoặc đang đào tạo trình độ đại học, cao đẳng hệ chính quy tại cơ sở giáo dục đại học, hoặc cao đẳng hệ chính quy thuộc cơ sở giáo dục nghề nghiệp, trong thời gian một khóa đào tạo của một trình độ đào tạo.

• Dân quân thường trực, theo quy định bổ sung của Luật Dân quân tự vệ 2019.

Như vậy, diện tạm hoãn chủ yếu nhằm đảm bảo công dân không bị gián đoạn học tập, phát triển sự nghiệp, hoặc có lý do khách quan, chính đáng chưa thể thực hiện nghĩa vụ quân sự tại thời điểm gọi nhập ngũ.

=> Các trường hợp được miễn hoặc tạm hoãn gọi nhập ngũ chỉ dựa trên các lý do khách quan, như: sức khỏe không đủ điều kiện, đang theo học tại cơ sở giáo dục chính quy, hoặc hoàn cảnh gia đình đặc biệt khó khăn. Khi đối chiếu toàn bộ Điều 41 Luật Nghĩa vụ quân sự 2015, không có bất kỳ điều khoản nào quy định “Đảng viên” là đối tượng được xem xét miễn hoặc tạm hoãn nghĩa vụ quân sự.

Trường hợp tạm hoãn phổ biến nhất là do chưa đủ sức khỏe. Một Đảng viên hay bất kỳ công dân nào chỉ được tạm hoãn nghĩa vụ quân sự khi Hội đồng khám sức khỏe kết luận không đáp ứng yêu cầu phục vụ tại ngũ. Các tiêu chuẩn này được Bộ Quốc phòng quy định chi tiết để đảm bảo tính minh bạch và khách quan.

Hiện nay, tiêu chuẩn sức khỏe áp dụng theo Thông tư 106/2025/TT-BQP (ban hành ngày 30/09/2025), sửa đổi và bổ sung một số quy định của Thông tư 105. Những thay đổi này tập trung vào chuẩn hóa quy trình khám sức khỏe, đồng thời điều chỉnh các tiêu chuẩn về thị lực, mộng thịt, mù màu và chẩn đoán nhanh các bệnh lý tâm thần.

Như vậy, một Đảng viên chỉ được tạm hoãn NVQS nếu thỏa mãn một trong các điều kiện khách quan nêu trên, chẳng hạn như không đủ sức khỏe theo quy định tại Thông tư 105/2023 và 106/2025, không phải vì tư cách Đảng viên của mình.

2. Đảng viên nhập ngũ có được ưu tiên gì trong quân đội hay không?

Mặc dù Đảng viên không được miễn hay hoãn nghĩa vụ quân sự, nhưng khi nhập ngũ, họ thường được xem là nguồn cán bộ nòng cốt và được ưu tiên trong công tác bồi dưỡng, phát triển tại quân đội. Đây là ưu tiên về cơ hội thăng tiến và phát triển năng lực, chứ không phải là ưu tiên về vật chất hay miễn giảm nghĩa vụ huấn luyện.

Quân đội Nhân dân Việt Nam hoạt động dưới sự lãnh đạo của Đảng, vì vậy các Đảng viên trong quân đội được xem là hạt nhân chính trị tại đơn vị. Trách nhiệm của họ là tiên phong, gương mẫu trong huấn luyện, chấp hành kỷ luật, đồng thời là nòng cốt trong các hoạt động chính trị và sinh hoạt chi bộ.

Các đơn vị quân đội có các chủ trương và nghị quyết cụ thể về việc bồi dưỡng, phát triển nguồn Đảng viên trẻ, từ hạ sĩ quan, chiến sĩ đến cán bộ chỉ huy tương lai.

Ví dụ như:

• Phát triển: Một Đảng viên khi nhập ngũ, nếu thể hiện tốt, sẽ được ưu tiên cử đi học lớp đào tạo tiểu đội trưởng hoặc các khóa bồi dưỡng, phát triển để trở thành sĩ quan lâu dài trong quân đội.

• Nòng cốt: Trong các hoạt động chính trị và sinh hoạt chi bộ, Đảng viên đóng vai trò chủ chốt trong việc xây dựng chi bộ, đóng góp ý kiến, hướng dẫn và dìu dắt các chiến sĩ khác phấn đấu.

Như vậy, lợi ích thực sự của Đảng viên trong quân đội là con đường phát triển năng lực và thăng tiến lãnh đạo rõ ràng hơn, chứ không phải là trải nghiệm nghĩa vụ quân sự nhẹ nhàng hay được miễn trừ.

3. Thủ tục sinh hoạt Đảng đối với Đảng viên khi nhập ngũ được thực hiện thế nào?

Khi Đảng viên nhận lệnh gọi nhập ngũ, việc chuyển sinh hoạt Đảng là bắt buộc để đảm bảo tính liên tục trong sinh hoạt Đảng và quản lý của tổ chức Đảng. Thông thường, thủ tục này được gọi là “Giới thiệu sinh hoạt Đảng tạm thời”, từ Chi bộ nơi Đảng viên đang sinh hoạt (phường, xã, cơ quan) sang Chi bộ tại đơn vị quân đội.

Quy trình này nhằm duy trì chuỗi liên kết không đứt gãy trong công tác quản lý Đảng viên, bảo đảm tính tổ chức, kỷ luật của Đảng, ngay cả khi Đảng viên chuyển từ môi trường dân sự sang môi trường quân sự.

1. Đảng viên báo cáo: Ngay khi nhận lệnh gọi nhập ngũ, Đảng viên phải báo cáo với Chi bộ đang sinh hoạt (ví dụ: Chi bộ phường X, xã Y, hoặc trường đại học Z).

2. Chi bộ/Đảng ủy cơ sở làm thủ tục: Chi bộ và Đảng ủy cơ sở nơi Đảng viên sinh hoạt sẽ lập hồ sơ và tiến hành thủ tục “Giới thiệu sinh hoạt Đảng” theo quy định, đảm bảo đầy đủ hồ sơ Đảng viên.

3. Chuyển giao hồ sơ: Hồ sơ sẽ được Đảng viên nhận hoặc chuyển qua Ban Tổ chức cấp Huyện ủy, sau đó nộp cho cơ quan chính trị hoặc Ban chỉ huy quân sự nơi nhận quân, theo hướng dẫn của Đảng ủy quân sự huyện.

4. Tiếp nhận tại đơn vị mới: Đơn vị quân đội (Trung đoàn, Tiểu đoàn) tiếp nhận hồ sơ và bố trí Đảng viên sinh hoạt tại Chi bộ mới phù hợp (ví dụ: Chi bộ Đại đội).

Quy trình này áp dụng đối với cả Đảng viên chính thức và Đảng viên dự bị, đảm bảo mỗi Đảng viên dù đang công tác ở môi trường quân sự vẫn tiếp tục sinh hoạt và được quản lý đầy đủ theo quy định của Đảng.

4. Đảng viên trốn nghĩa vụ quân sự bị xử lý kỷ luật như thế nào?

Một Đảng viên trốn tránh nghĩa vụ quân sự (NVQS) sẽ phải chịu trách nhiệm kép:

- Xử lý theo pháp luật Nhà nước như mọi công dân khác, có thể là vi phạm hành chính hoặc hình sự.

- Xử lý kỷ luật Đảng nghiêm khắc, mức cao nhất có thể là khai trừ ra khỏi Đảng.

4.1. Xử lý theo pháp luật

a. Vi phạm hành chính

Theo Nghị định 218/2025/NĐ-CP (thay thế Nghị định 120/2013), mức xử phạt trong lĩnh vực NVQS được nâng cao đáng kể. Một số hành vi phổ biến và mức phạt tiền tương ứng:

b. Truy cứu trách nhiệm hình sự

Nếu đã bị xử phạt hành chính mà còn tái phạm, hoặc thực hiện các hành vi gian dối, tự gây thương tích… để trốn tránh NVQS, công dân có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự.

Căn cứ pháp lý: Điều 332, Bộ luật Hình sự 2015 (sửa đổi 2017) – Tội trốn tránh nghĩa vụ quân sự.
Khung hình phạt: cải tạo không giam giữ hoặc phạt tù đến 05 năm tùy mức độ vi phạm.

4.2. Xử lý kỷ luật Đảng

Bên cạnh trách nhiệm pháp lý, Đảng viên vi phạm nghĩa vụ quân sự còn bị xử lý kỷ luật Đảng. Khi hành vi vi phạm pháp luật đã được xác định (vi phạm hành chính hoặc hình sự), đây là cơ sở chắc chắn để tổ chức Đảng xem xét kỷ luật.

Theo Quy định 69-QĐ/TW về xử lý kỷ luật Đảng viên, các hình thức kỷ luật có thể áp dụng:

• Khiển trách

• Cảnh cáo

• Cách chức (nếu đang giữ chức vụ)

• Khai trừ ra khỏi Đảng

Mức độ xử lý sẽ do Ủy ban Kiểm tra Đảng và Chi bộ quyết định, dựa trên mức độ nghiêm trọng của hành vi và ảnh hưởng đến uy tín của tổ chức Đảng.