Người chuyển giới có phải đi nghĩa vụ quân sự không?

1. Người chuyển giới có phải đi nghĩa vụ quân sự không?

- Người chuyển giới không thuộc trường hợp không được đăng ký nghĩa vụ quân sự tại Khoản 1, Điều 13 Luật Nghĩa vụ quân sự 2015 

- Người chuyển giới cũng không thuộc trường hợp được tạm hoãn hay miễn gọi nhập ngũ theo Điều 41 Luật Nghĩa vụ quân sự 2015 được bổ sung bởi Điểm c, Khoản 1, Điều 49 Luật Dân quân tự vệ 2019

=> Dù đã chuyển giới, thì công dân vẫn phải đi nghĩa vụ quân sự nếu đáp ứng đầy đủ các điều kiện quy định về độ tuổi, sức khỏe hay trình độ văn hóa và có lệnh gọi nhập ngũ

2. Quy định về giới tính khi đăng ký nghĩa vụ quân sự?

- Căn cứ Điều 6 Luật Nghĩa vụ quân sự 2015 thì:

+ Công dân nam trong độ tuổi thực hiện nghĩa vụ quân sự có nghĩa vụ phục vụ tại ngũ trong Quân đội nhân dân.

+ Công dân nữ trong độ tuổi thực hiện nghĩa vụ quân sự trong thời bình nếu tự nguyện và quân đội có nhu cầu thì được phục vụ tại ngũ.

3. Quy trình khám sức khỏe nghĩa vụ quân sự cho người chuyển giới diễn ra thế nào?

Căn cứ Luật Nghĩa vụ quân sự 2015 không có quy định riêng về việc quy trình khám sức khỏe riêng biệt cho người chuyển giới. Do vậy, quy trình khám sức khỏa nghĩa vụ quân sự cho người chuyển giới vẫn diễn ra theo quy trình bình thường dựa trên giới tính của công dân được ghi trên CCCD, giấy tờ hộ tịch,...

Công dân chuyển giới sẽ tham gia quy trình khám sức khỏe như mọi công dân khác, bao gồm 2 vòng như sau:

- Vòng 1 (Sơ tuyển) tại Trạm y tế xã/phường

- Vòng 2 (Khám tuyển) do Hội đồng khám sức khỏe cấp tỉnh tổ chức.

Trong đó, vòng 2 là vòng quan trọng nhất để Hội đồng y tế đưa ra kết luận cuối cùng. Quy trình này được thực hiện theo quy định tại Thông tư 105/2023/TT-BQP và được điều chỉnh về thẩm quyền bởi Luật 98/2025/QH15 và Thông tư 106/2025/TT-BQP.

3.1. Vòng 1: Sơ tuyển tại cấp xã

Tại Trạm y tế xã/phường, cán bộ y tế sẽ tiến hành sơ tuyển, bao gồm các bước như khai thác tiền sử bệnh tật (cá nhân, gia đình), đo chiều cao, cân nặng, huyết áp, và phát hiện các dấu hiệu bất thường về thể lực chung.

Ở vòng này, nhiều khả năng người chuyển giới (đặc biệt là người chưa phẫu thuật) vẫn có thể đạt các chỉ số cơ bản và được đưa vào danh sách khám tuyển Vòng 2.

3.2. Vòng 2: Khám tuyển tại cấp tỉnh

Đây là vòng khám chuyên sâu và mang tính quyết định. Do đó, công dân sẽ được khám bởi Hội đồng khám sức khỏe NVQS do Ủy ban nhân dân cấp tỉnh chỉ đạo thành lập, bao gồm các bác sĩ chuyên khoa.

- Tại đây, Hội đồng y tế sẽ phát hiện sự không tương thích giữa thể trạng thực tế (ví dụ: đã phẫu thuật ngực, đang sử dụng hormone, có thay đổi về cơ quan sinh dục) so với hồ sơ pháp lý (giới tính "Nam").

- Đây là thời điểm then chốt để công dân trình bày các hồ sơ y tế chứng minh tình trạng của mình (nếu có).

- Chủ tịch Hội đồng khám NVQS cấp tỉnh sẽ là người đưa ra kết luận sức khỏe cuối cùng.

3.3. Cần chuẩn bị hồ sơ y tế, giấy tờ gì để chứng minh khi đi khám?

Pháp luật không quy định bắt buộc, nhưng để bảo vệ quyền lợi và giúp Hội đồng y tế có cơ sở kết luận chính xác, công dân nên chủ động chuẩn bị tất cả giấy tờ y tế chứng minh quá trình chuyển giới của mình (bản sao hoặc bản chính để đối chiếu).

Dù Thông tư 105/2023 hay 106/2025 không quy định cụ thể, nhưng thực tiễn thăm khám cho thấy việc cung cấp hồ sơ là rất quan trọng. Các giấy tờ nên chuẩn bị bao gồm:   

- Giấy xác nhận, hồ sơ bệnh án từ bệnh viện nơi thực hiện phẫu thuật chuyển giới (nếu có), kể cả phẫu thuật ở nước ngoài (nên có bản dịch thuật công chứng).

- Giấy tờ chẩn đoán, khám tâm lý (nếu có) xác nhận về tình trạng "Rối loạn nhận dạng giới tính".

- Đơn thuốc, sổ khám bệnh, hồ sơ điều trị chứng minh việc đang sử dụng liệu pháp hormone liên tục.

Các giấy tờ này nên được nộp tại Vòng 2 trực tiếp cho các bác sĩ chuyên khoa (Nội tiết, Tâm thần, Ngoại khoa) và Chủ tịch Hội đồng khám sức khỏe để làm căn cứ kết luận.

Về quy trình cụ thể, quý độc giả có thể tham khảo thêm (Tại đây)

4. Kết quả phân loại sức khỏe nghĩa vụ quân sự cho người chuyển giới

 - Kết quả phân loại sức khỏe nghĩa vụ quân sự cho người chuyển giới vẫn được dựa theo quy định chung. Theo đó, căn cứ Điều 6, Thông tư 105/2023/TT-BQP thì:

+ Phương pháp cho điểm:

Mỗi chỉ tiêu, sau khi khám được cho điểm chẵn từ 1 - 6 vào cột “Điểm”, cụ thể:

a) Điểm 1: Chỉ tình trạng sức khỏe rất tốt;

b) Điểm 2: Chỉ tình trạng sức khỏe tốt;

c) Điểm 3: Chỉ tình trạng sức khỏe khá;

d) Điểm 4: Chỉ tình trạng sức khỏe trung bình;

đ) Điểm 5: Chỉ tình trạng sức khỏe kém;

e) Điểm 6: Chỉ tình trạng sức khỏe rất kém.

+ Phương pháp phân loại sức khỏe:

Căn cứ số điểm cho các chỉ tiêu khi khám để phân loại sức khỏe, cụ thể như sau:

a) Loại 1: Tất cả các chỉ tiêu đều đạt điểm 1;

b) Loại 2: Có ít nhất 1 chỉ tiêu bị điểm 2;

c) Loại 3: Có ít nhất 1 chỉ tiêu bị điểm 3;

d) Loại 4: Có ít nhất 1 chỉ tiêu bị điểm 4;

đ) Loại 5: Có ít nhất 1 chỉ tiêu bị điểm 5;

e) Loại 6: Có ít nhất 1 chỉ tiêu bị điểm 6.

- Kết quả phân loại sức khỏe phải được niêm yết công khai tại trụ sở Ủy ban nhân dân cấp xã, cơ quan, tổ chức trong thời hạn 20 ngày (Căn cứ Khoản 5, Điều 40 Luật Nghĩa vụ quân sự 2015).

5. Người chuyển giới không đi khám nghĩa vụ quân sự theo lệnh gọi có bị phạt không?

- Theo khoản 1, Điều 1 Nghị định số 37/2022/NĐ-CP thì phạt tiền từ 10.000.000 đồng đến 12.000.000 đồng đối với hành vi không có mặt đúng thời gian hoặc địa điểm kiểm tra, khám sức khỏe ghi trong lệnh gọi kiểm tra hoặc khám sức khỏe nghĩa vụ quân sự

- Cũng tại khoản 1, Điều 1 Nghị định số 37/2022/NĐ-CP thì cũng phạt tiền từ 12.000.000 đồng đến 15.000.000 đồng đối với hành vi cố ý không nhận lệnh gọi kiểm tra, khám sức khỏe nghĩa vụ quân sự

=> Như vậy người chuyển giới vẫn bị phạt khi không đi khám nghĩa vụ quân sự theo lệnh.