So sánh giữa thừa kế theo pháp luật và thừa kế theo di chúc?

1. Thừa kế theo pháp luật là gì?

Theo định nghĩa được quy định trong Điều 649 Bộ luật Dân sự năm 2015 thì: Thừa kế theo pháp luật là thừa kế theo hàng thừa kế, điều kiện và trình tự thừa kế do pháp luật quy định.

Hiện nay có hai cách thừa kế di sản của người chết là thừa kế theo di chúc và thừa kế theo pháp luật. Do di chúc là ý chí của những người thừa kế nên pháp luật ưu tiên phân chia di sản thừa kế theo di chúc chứ không phân chia di sản thừa kế theo pháp luật.

Di sản chỉ được chia hợp pháp trong các trường hợp được quy định tại Điều 650 Bộ luật Dân sự 2015 dưới đây:

- Không có ý chí.

- Tuy có di chúc nhưng di chúc trái pháp luật: người lập di chúc bị mất trí, hoặc bị lừa dối, đe dọa, cưỡng ép khi lập di chúc; nội dung di chúc vi phạm điều cấm của pháp luật và đạo đức xã hội; di chúc trái pháp luật...

- Người thừa kế theo di chúc chết trước/cùng thời điểm với người lập di chúc; nếu cơ quan, tổ chức là người nhận di chúc thì di chúc chấm dứt hiệu lực khi mở thừa kế.

- Những người hưởng di sản theo di chúc không có quyền hưởng hoặc từ chối nhận di sản.

- Phần di sản: Không được định đoạt trong di chúc; liên quan đến phần nội dung di chúc vô hiệu; người hưởng thừa kế theo di chúc mà không được hưởng, từ chối nhận, chết trước hoặc chết cùng thời điểm với người lập di chúc...

Như vậy, khi thuộc một trong các trường hợp trên thì di sản sẽ được chia theo pháp luật và người thừa kế có thể yêu cầu đến những văn phòng công chứng tiến hành các bước lập văn bản khai nhận hoặc văn bản thỏa thuận phân chia di sản để dẫn đến quyết định người thừa kế nào sẽ được thừa kế.

Về quy định đối với thừa kế theo pháp luật, quý độc giả có thể tìm hiểu kĩ hơn Tại đây

2. Thừa kế theo di chúc là gì?

Theo Điều 624 Bộ luật Dân sự 2015 định nghĩa Di chúc là sự thể hiện ý chí cá nhân nhằm chuyển tài sản của mình cho người khác sau khi chết.

Di chúc được thể hiện thông qua nhiều hình thức như: Di chúc miệng, di chúc bằng văn bản, di chúc bằng văn bản có người làm chứng và không có người làm chứng,... Có thể hiểu rằng: Quyền định đoạt tài sản thông qua di chúc là quyền cơ bản của người có tài sản và được pháp luật bảo vệ.

Thừa kế theo di chúc là hình thức được ưu tiên cao nhất về thừa kế. Tức là, chỉ khi không có di chúc hoặc di chúc bị vô hiệu một phần hoặc toàn bộ thì mới xem xét đến việc định đoạt tài sản của người lập di chúc bằng hình thức khác (thừa kế theo pháp luật).

3. Điểm giống nhau giữa thừa kế theo pháp luật và thừa kế theo di chúc 

* Về bản chất pháp lý: Thừa kế theo di chúc và thừa kế theo pháp luật đều là sự chuyển giao tài sản từ người mất để lại cho người sống theo quy định pháp luật. 

* Điều kiện về người thừa kế(Quy định tại Điều 613 Bộ luật Dân sự 2015): Để được hưởng thừa kế, người thừa kế cần đảm bảo:

- Phải còn sống vào thời điểm mở thừa kế (đối với người thừa kế là cá nhân);

- Phải được sinh ra và còn sống sau thời điểm mở thừa kế (đối với người thừa kế là thai nhi);

* Quyền từ chối nhận di sản (Quy định tại Điều 620 Bộ luật Dân sự 2015):

- Người thừa kế theo di chúc hay thừa kế theo pháp luật đều có quyền từ chối nhận di sản nhưng phải lập thành văn bản từ chối. Thủ tục này cần được thực hiện trước thời điểm phân chia di sản.

- Lưu ý: Quy định này không áp dụng đối với trường hợp từ chối nhận di sản nhằm mục đích trốn tránh việc thực hiện nghĩa vụ. 

* Thời hiệu thừa kế (Quy định tại Điều 623 Bộ luật Dân sự 2015):

- Kể từ thời điểm mở thừa kế, thời hiệu để người thừa kế theo di chúc hoặc thừa kế theo pháp luật yêu cầu chia di sản là 10 năm đối với động sản và 30 năm đối với bất động sản;

- Thời hạn này kết thúc thì di sản sẽ thuộc về người thừa kế đang quản lý di sản đó.

4. Điểm khác nhau giữa thừa kế theo pháp luật và thừa kế theo di chúc